Kalitenin Evi

 

Ekonomik ve teknolojik alanda hızlı bir değişim ve gelişim sürecinin yaşandığı günümüzde, işletmeler rekabet gücü avantajını elde edebilmek için çeşitli yönetim, yapılanma ve kalite tekniklerini uygulamak zorundadırlar. Özellikle Toplam Kalite Yönetimi ile birlikte tüm dünyada yeni kalite teknikleri kullanılmaya başlamıştır. Bunlardan birisi olan "Kalitenin Evi", Kalite Fonksiyonunun Yaygınlaştırılması (Quality Function Deployment-QFD ) olarak bilinen kalite faaliyetinin önemli bir planlama aracıdır.

Kalite Fonksiyonunun Yaygınlaştırılması, müşteri istek ve ihtiyaçlarının açıkça belirlenmesi ve bunların karşılanması için, önerilen ürün ve hizmetlerin yeteneklerini sistematik olarak değerlendirme olanağı sağlayan, yapısallaşmış bir ürün planlama ve geliştirme yöntemidir. Müşterilerin satın almak istedikleri ve isteyecekleri malların önce tasarımı daha sonra üretimi ve pazarlanması için bir organizasyonu koordine eder. Kısacası QFD, müşteri beklentilerinin yönettiği bir ürün geliştirme prosesinin benimsendiği, ekip çalışmasına dayalı bir sistemdir.

Kalite Fonksiyonunun Yaygınlaştırılmasında ve bunun için kalitenin evinin kurulmasında, müşteri istek ve ihtiyaçlarının ürün geliştirmeden başlanarak bitmiş ürüne kadar üretimin her aşamasında kullanılması amaçlanır. Bu nedenle, bir ürünün bir fikir olarak ortaya çıktığı andan itibaren pazarlama elemanları, tasarım mühendisleri ve üretim personeli birbirleri ile çok yakın olarak çalışmalıdırlar. Kalitenin evi, bir anlamda, fonksiyonlar arası (tasarım- imalat- pazarlama) planlama ve iletişime olanak tanıyan kavramsal bir şema, farklı fonksiyonlardan gelen elemanların ortak bir amaç doğrultusunda nasıl çalışacaklarını belirleyen ortak bir dil olmaktadır.

Günümüzde artık firmaların düşük maliyetle ancak "kalite" yi kullanarak rekabet etme şansı vardır. Maliyetler ise kaliteli tasarımların uygulanmasını tartışmasız haklı çıkarmaktadır. Kalitenin evinde tasarım aşamasında müşteri beklentilerine konsantre olunduğu için tekrar dizayn, modifikasyon için daha az zaman harcanır. Bu nedenle, ürünün piyasaya çıkış süresi kısalabilir ve piyasaya çıktıktan sonra yapılacak değişiklikler azaltılabilir, bu da daha düşük maliyet anlamındadır.

İlk defa 1972 yılında Japonya’da Mitsubishi Ltd’de uygulanan bu yaklaşım, 1977 yılında Toyota ve diğer bazı Japon şirketlerinde değişik biçimlerde geliştirilerek yoğun biçimde kullanılmıştır. 1984 yılında ise Amerika’da Xerox’da kullanılmaya başlamıştır. Dijital Equipment, Hewlett-Packart, AT&T ve ITT bu sistemi uygulayan işletmelerden bazılarıdır.

Kalitenin evinin yapımı

Kalite Fonksiyonunun Yaygınlaştırılmasında, müşteri ihtiyaçlarını kalite karakteristiklerine dönüştürmede kullanılan araç "Kalitenin Evi" adı verilen matristir. Kalitenin evini yapmak çok zor ve anlaşılmaz bir iş değildir, ancak kullanılan yöntemlere alışılması biraz zaman alabilir. Zaman içinde sanki bir haritaya göz atar gibi bu evin çizimlerine bakarak sorunlar belirlenebilir.

"Kalitenin Evi"nin genel yapısı şu şekilde gösterilebilir:

Şekil 1. Kalitenin Evinin şematik görünüşü

Evin kısımları aşağıdaki gibi tanımlanabilir:

Dış duvarlar müşteri istekleridir. Sol taraf müşterilerin üründen ne beklediklerini göstermektedir. Sağ taraf öncelikli müşteri ihtiyaçları veya planlama matrisidir. Müşteri kıyaslama, müşteri önem derecesi, hedef değerler ve satış noktaları burada yer alır.

Tavan veya ikinci kat teknik özellikleri içerir. Ürünün uyumluluğu, mühendislik karakteristikleri, dizayn sınırlamaları ve dizayn parametreleri vasıtasıyla sağlanır.

Evin iç duvarları, teknik özellikler ile müşteri ihtiyaçları arasındaki ilişkileri belirler. Müşteri beklentileri (müşteri ihtiyaçları) mühendislik karakteristiklerine (teknik özellikler) burada çevrilir.

Evin çatısı, teknik özellikler arası ilişkileri gösterir. Burada benzer ve/veya çelişkili teknik özellikler arasındaki ödünler tanımlanır.

Evin temeli öncelikli teknik özellikleri içerir. Teknik kıyaslama, teknik zorlukların derecesi ve hedef değerler listelenir.

Basit olarak bir kalitenin evi matrisi Şekil 2’de gösterilmiştir.

Şekil 2. Kalitenin Evi Matrisi

Burada konunun daha iyi anlaşılması açısından tekstil sektöründen pamuk ipliği üretimi ile ilgili bir örnek verilmiştir. Pamuk ipliği üretimi yapılan işletmede, müşterilerin iplikle ilgili olarak dört ana beklentisi tespit edilmiştir: İnce- kalın yerlerin az olması, neps ( küçük lif düğümcükleri) sayısının az olması, kopma mukavemetinin ve elastikiyetinin iyi olması. Bu amaçlarla ilgili olarak kalitenin evi oluşturulmuştur. Matris ilk bakışta karışık gibi görülebilir, fakat parçalayıp bakıldığında oldukça basitleşecektir, o yüzden her bir parça ayrı olarak açıklanmıştır:

1. Müşteri İsteklerinin Belirlenmesi (Neler)

Bir ürünün tasarımında ilk aşama, tüketici beklentilerinin belirlenmesidir. Bu nedenle QFD, amaçlardan oluşan bir liste ile başlar. Daha önceden yapılan pazar araştırmalarında çeşitli yöntemlerle belirlenen müşteri gereksinmeleri, kalitenin evinin bu kısmında listelenir. Bu liste müşteri ihtiyaçları ve beklentilerinin neler olduğunu gösterir ve bunların genellikle tüketicilerin kendi kelimeleriyle ifade edilmesine özen gösterilmelidir.

Başlıca müşteri ihtiyaçları çoğunlukla çok geneldir ve daha detaylı bilgilerin tanımlanması gerekebilir. Bu nedenle müşteri ihtiyaçlarını belirleyen liste birincil, ikincil ve üçüncül olarak ayrılır. Diğer bir deyişle birincil müşteri ihtiyaçları, ikincil müşteri ihtiyaçlarını içine alır. Örneğimizde iplik düzgünlüğü birincil müşteri ihtiyaçlarıdır ve buna bağlı olarak ikincil beklentiler, az sayıda ince-kalın yer ve neps sayısı olarak belirlenmiştir.

2. Teknik Özelliklerin Listesi (Nasıllar)

Çalışmanın ikinci aşaması belirlenen bu unsurların NASIL elde edilebileceğinin saptanmasıdır. NELER’in yapılacağı belirlendikten sonra, bunların NASIL yapılacağı mühendislik grubu tarafından belirlenecektir. QFD ekibi, müşteri ihtiyaçlarını ortaya koyan teknik özellikleri ve mühendislik karakteristiklerini ortaya koymalıdır. Teknik tanımlar, evin tavan ve ikinci katını oluşturmaktadır. Her bir mühendislik karakteri ölçülebilir terimlerle açıklanmalıdır. Müşteri ihtiyaçlarının yerine getirilmesi, bunları karşı karakteristiklere dönüştürmeden oldukça zordur. Bu nedenle karşı karakteristikler, müşteri sesinin teknik dilde açıklamasıdır. Burada her bir müşteri ihtiyacı, bir veya daha fazla esas teknik özellik ve onların alt grupları ile ikinci seviyede detaylandırılır.

İplik üretimi ile ilgili örneğimizde, iplik mukavemet değeri, büküm değeri, düzgünsüzlük değeri ve iplik numara değişimi ölçülebilir teknik özellikler olarak alınmıştır.

3. Neler ve Nasıllar Arasındaki İlişki Matrisini Geliştirme

Kalitenin Evi’nin hazırlanmasında sonraki aşama her bir teknik özelliğin hangi müşteri gereksinimini karşılamaya ne derece etkisi olduğunu gösteren ‘ilişki matrisinin’ yani kalitenin evinin gövdesinin hazırlanmasıdır.

Bu amaçla kalitenin evi matrisinde neler ve nasıl’lar arasındaki ilişki iki aşamada incelenebilir:

a) Teknik tanımların müşteri beklentisi üzerinde herhangi bir etkisi var mıdır?

b) Eğer varsa bu etkinin derecesi nedir?

Bu noktada müşteri beklentileri ile teknik özellikler arasındaki ilişkiler genelde sembollerle gösterilir:

§ : Güçlü ilişki

O : Orta derecede ilişki

D : Zayıf ilişki

ˇ : Ýlişki yok

İlişkileri gösteren semboller daha sonra numaralarla değiştirilir. Güçlü ilişki için 9 puan, orta derecede ilişki için 3 puan ve zayıf ilişki için 1 puan olarak tanımlanmıştır. İlişki matrisi tamamlandıktan sonra boş kolon ve sütunlar değerlendirilir. Boş bir sıra müşteri beklentisinin herhangi bir teknik özellikle açıklanamayacağını gösterir. Bu nedenle müşteri beklentisi karşılanamaz. Bu durumda ek teknik tanımlar ortaya konmalıdır. Boş bir kolon ise o teknik özelliğin herhangi bir müşteri beklentisini etkilemeyeceğini gösterir. Dikkatli bir araştırmadan sonra kalitenin evinden çıkarılabilir.

Şekil 3’te üretilen iplikten müşterilerin beklediği özellikler ile bu ipliğin teknik özellikleri arasındaki ilişki gösterilmiştir. Örneğin, ince-kalın yer sayısı ile iplik düzgünsüzlüğü arasında güçlü bir ilişki varken, iplikteki neps sayısı ile iplik numara değişimi arasında zayıf bir ilişki vardır.

4. Nasıllar Arasındaki İlişki Matrisinin Gelişimi:

Daha ayrıntılı analizler yapabilmek amacıyla kalitenin evi biraz daha genişletilir ve yeni bölümler eklenebilir. Bunlardan korelasyon matrisi olarak adlandırılan Kalitenin Evinin Çatısı, teknik özellikler arası ilişkileri tanımlamak için kullanılır. Semboller ilişkilerin gücünü ve yönünü gösterir:

§ : Güçlü pozitif ilişki

° : Pozitif ilişki

x : Negatif ilişki

¨ : Güçlü negatif ilişki

Güçlü bir pozitif ilişki, yaklaşık olarak mükemmel bir pozitif korelasyondur. Güçlü bir negatif ilişki ise mükemmel bir negatif korelasyondur. Bu diyagram hangi teknik tanımların diğerleri tarafından desteklendiğini, hangilerinin sorunlu olduğunu gösterir. Bazen hedeflenen bir özellik, diğer önemli bir özelliği olumsuz yönde etkileyebilir, bu durumda bu özellikten vazgeçmek daha gerçekçi olabilir. Bu nedenle Kalitenin Evinin çatısı, mühendislikte çoğu zaman karşılaşılan bir özelliğin diğerine göre değerlendirilerek vazgeçilmesi sorununa kolaylık getirir. Bizim örneğimizde böyle bir sorun olmamasına rağmen durumun daha iyi anlaşılması açısından otomotiv sektöründen bir örnek verilebilir: Araba üretiminde ekonomik yakıt tüketimi önemli ve istenen bir özellik olmasına rağmen, güvenlik için daha güçlendirilmiş otomobillerde yakıt tüketimi daha fazladır. Bu durumda, daha güçlü bir motor veya daha az yakıt tüketimi arasında tercih yapma söz konusu olabilir. Bu nedenle Kalitenin Evi’nin çatısı birbiriyle çatışan etkilerin değerlendirilerek, ödünleme kararlarının (trade-off) oluşturulmasına imkan sağlaması açısından oldukça önemlidir.

Şekil 3. Nasıllar arasındaki ilişki matrisi

5. Rekabetçi Değerlendirmeler:

Rekabetçi değerlendirmeler mevcut ürünün rakip ürünlerle kıyaslanmasını gösterir. Bu amaçla pazardaki rakip ürünler gerek mühendislik, gerekse tüketici bakış açılarından genel bir değerlendirmeye tabi tutulur. Buna göre 2 kategoride incelenir:

Müşteri değerlendirmeleri: İlişki matrisinin sağında ve müşteri ihtiyaçlarına göre oluşturulur. 1 en kötü 5 en iyi olmak üzere 1’den 5’e kadar derecelendirilir. Kıyaslamalı müşteri değerlendirmeleri müşteri beklentilerinin karşılanıp karşılanmadığını değerlendirmek ve yeni dizaynda konsantre olunacak alanların belirlenmesinde kullanılan en iyi yoldur. Şekil 3’deki örnekte, müşteriler ince-kalın yer ve elastikiyet özellikleri bakımından daha düşük değerler verdiği için iplik özellikleri bu açılardan geliştirilmelidir. Rakip ürünlerle kıyaslamada, müşteriler ince-kalın yer ve mukavemet açısından A firmasının ipliğinin daha iyi olduğunu düşünmektedirler.

Kıyaslamalı teknik değerlendirmeler: Kıyaslamalı teknik değerlendirmeler Kalitenin Evi’nin altında bir blok olarak oluşturulur. Her bir ünite yerleştirildikten sonra ürünler, teknik özelliklerine göre değerlendirilir. Müşteri değerlendirmelerinde olduğu gibi 1’den 5’e kadar değerlendirilir.

Bir teknik özellik direkt olarak bir müşteri ihtiyacı ile ilişkili ise, müşterilerin kıyaslamalı değerlendirmeleri ile objektif ölçüm değerleri arasında bir karşılaştırma yapılır. Organizasyonun teknik değerlendirmesi iyi ise, müşteri değerlendirmesi iyi olmalıdır. Eğer müşteri tersini göstermişse, teknik değerlendirmede bir hata vardır ve düzeltilmelidir. Örneğin, müşteri satın aldığı ipliğin mukavemetinden memnunsa ve iyi olarak değerlendiriyorsa, o ipliğin ölçülen (teknik) mukavemet değeri de yüksek olmak zorundadır. Şekil 3’de de bu durum gerçekleşmektedir. Rakip ürünlerle kıyaslamada, objektif ölçümlerle müşteri algılamalarının birbirini desteklediği, yani iplik mukavemeti ve düzgünsüzlük bakımından üretilen ipliğin rakip firmanın ipliğine göre daha düşük değerler verdiği tespit edilmiş olup bu özelliklerde iyileştirmeler yapılmalıdır.

6. Öncelikli Müşteri İsteklerinin Geliştirilmesi: Kalitenin evinde kıyaslamalı müşteri değerlendirmelerinin sağ tarafında bir blok olarak yer alır. Müşteri önem derecesi, hedef değer , büyüme faktörü, satış noktası ve mutlak ağırlık bu blok içindeki değerlerdir.

Önemlilik derecesi: QFD ekibi, müşteri beklentilerini derecelendirerek sıraya koyar. 1 en az önemli, 10 en çok önemli anlamındadır. Yani en fazla önemli müşteri beklentisi en yüksek numaralıdır.

Hedef değer: Aynı skalada yer alır (1 en kötü, 5 en iyi). QFD ekibinin karar verdiği bu kolon ürünlerini vazgeçilmez tutmak, geliştirmek veya rekabette daha iyi yapmak için kullanılır. Müşteri değerlendirmesine bakarak uygun hedef değer seçilir.

Büyüme faktörü: Hedef değerin, müşteri değerlendirmesinde verilen ürünün derecelendirme değerine oranıdır.

Örneğin Şekil 4’de verilen 1. sırada yer alan, az sayıda ince-kalın yer müşteri beklentisi için hedef değer derecesi 4, kıyaslamalı müşteri beklentisi 3’tür. Buna göre büyüme faktörü;

4 ∏ 3 = 1.3 tür.

Sayı ne kadar yüksek ise daha fazla çalışma gerektirir. Burada önemli olan ürünün kabul edilen değerinin şu an ne olduğu, hedef derecesinin ne olacağıdır. Bazen hedeflere ulaşmak çok zor olabilir bu durumda daha gerçekçi değerler için hedef değerler düşürülür.

Satış noktası: Satış noktaları QFD ekibine bir müşteri beklentisinin ne kadar iyi satacağını söyler. Burada amaç, en iyi müşteri beklentilerine ulaşmaktır. Örneğin 1.5 en iyi satılabilir müşteri beklentisi değeridir. Buna göre diğer müşteri beklentileri derecelendirilir.

Mutlak ağırlık ve yüzdesi: Bu değer, ürün geliştirme safhasında bir rehber olarak hizmet eder.

Mutlak ağırlık= Önemlilik derecesix Büyütme faktörüx Satış noktası

Şekil 4'de aynı müşteri beklentisi için örnek bir hesaplama verilmiştir.

Mutlak ağırlık = 10x 1.3x1.5 = 19.5’tur.

Tüm mutlak ağırlık ve yüzdeleri hesaplandıktan sonra her bir müşteri isteği sıralanabilir. Şekil 4’teki sonuçlara göre iplikteki ince-kalın yer sayısının az olması, en yüksek mutlak ağırlığa; elastikiyet ise, en düşük mutlak ağırlığa sahip müşteri istekleridir.

7. Öncelikli Teknik Özelliklerin Geliştirilmesi: Öncelikli teknik özellikler Kalitenin Evi’nin alt sırasını oluşturur. Teknik zorlukları, hedef değer, mutlak ve relatif ağırlıkları içerir. QFD ekibi, müşteri beklentilerinin yerine getirilmesi için en önemli teknik tanımları yapar. Bu ölçümler daha sonraki dizaynlara rehberlik eder ve gelişmeleri değerlendirmeye olanak verir ve subjektif düşünceleri minimize eder.

Güçlük derecesi: Teknik zorlukların derecesi pek çok kullanıcı tarafından kalitenin evine ilave edilmektedir. Bu kalite iyileştirmelerinin yerine getirilmesine yardım eder. 1’den 10’a kadar derecelendirilir.

Şekil 4. Kalitenin Evi Matrisinin Pamuk İpliği Üretimi İçin Örnek Uygulaması

Hedef değer: Teknik özelliklerin başarılmasını sağlamak için kullanılan objektif ölçülerdir. Müşteri beklentilerinin ne kadarının karşılandığı veya aşıldığı soruları hedef değerler seçilerek ve Kalitenin Evi’ndeki bilgiler değerlendirilerek cevaplandırılır.

Mutlak ağırlık ve yüzdesi: Öncelikli teknik tanımların son iki satırı mutlak ağırlık ve relatif ağırlıktır. Ağırlığı bulmanın en kolay yolu ilişki matrisindeki sembol değerleri sayısal değerlere çevirmektir.

J. teknik özellik için verilen mutlak ağırlık ,

aj = _ Rij ci formülü ile bulunur.

aj : Teknik özellikler için mutlak ağırlığın sıra vektörü ( j=1,…,m)

Rij : İlişki matrisinde işaretlenen ağırlıklar = sembollerin puan değeri (i= 1,…,n, j=1,…,m)

ci : Müşteri istekleri için önemlilik derecesinin sütun vektörü (i= 1,…,n)

m : Teknik özelliklerin sayısı

n: Müşteri istekleri sayısı

Şekil 4’de verilen örnekte ;

1. teknik özellik iplik mukavemet değeri için mutlak ağırlığı hesaplayacak olursak;

a1 = 9 (ilişki matrisindeki 1. müşteri isteğinin(ince-kalın yer az)sembol değeri)x 10 (1. sıradaki müşteri isteği için önem derecesi) +1 (ilişki matrisindeki 2. müşteri isteğinin sembol değeri)x 8 (ilişki matrisindeki 2. müşteri isteği için önem derecesi)+ 9 (ilişki matrisindeki 3. müşteri isteğinin sembol değeri)x 9 (3. sıradaki müşteri isteği için önem derecesi)+ 3 (ilişki matrisindeki 4. müşteri isteği sembol değeri) x5 (4. sıradaki müşteri isteği için önem derecesi) = 194 olarak bulunmuştur. Diğer teknik özellikler için benzer tarzda hesaplamalar yapılmıştır.

Benzer tarzda j. teknik özellikler için relatif ağırlık, müşteri ihtiyaçları için önemlilik derecesi yerine müşteri ihtiyaçları için mutlak ağırlık yerleştirerek verilir.

bj = _ Rij di

bj : Teknik özellikler için relatif ağırlıkların sıra vektörü ( j=1,…,m)

di : Müşteri isteklerinin mutlak ağırlığının sütun vektörü (i= 1,…,n)

Yine aynı örnekte,

1. teknik özellik iplik mukavemet değeri için relatif ağırlığı hesaplayacak olursak;

b1 = 9 (ilişki matrisindeki 1. müşteri isteğinin sembol değeri) x 19.5 (1. sıradaki müşteri isteği için mutlak ağırlık)+ 1 (ilişki matrisindeki 2. müşteri isteğinin sembol değeri) x 9.6 (2. sıradaki müşteri isteği için mutlak ağırlık)+ 9 (ilişki matrisindeki 3. müşteri isteğinin sembol değeri) x13.5 (3. sıradaki müşteri isteği için mutlak ağırlık)+3 (ilişki matrisindeki 4. müşteri isteği sembol değeri)x 7.5 (4. sıradaki müşteri isteği için mutlak ağırlık) = 329.1 olarak hesaplanmıştır.

Mutlak ağırlık ve relatif ağırlık arasındaki esas farklılık, relatif ağırlığın müşteri ölçüm ve satış noktaları bilgilerini içermesidir.

Bu ağırlıklar müşteri ihtiyaçları üzerinde teknik karakteristiklerin etkisini gösterir. Pareto diyagramı kullanılarak hangi teknik karakteristiğin müşteri ihtiyaçları için önemli olduğunun tespitinde kullanılabilir. Pamuk ipliği üreten firmada müşteri ihtiyaçları için en önemli teknik karakteristik iplik düzgünsüzlük değeri olarak bulunmuştur.

Yukarıda verilen ana hatlar çerçevesinde her QFD ekibi, Kalitenin Evini kendi beklentileri doğrultusunda yapabilir.

Sonuç

Kalitenin Evi, müşteri beklentilerinin dizayn aşamasında gerçekleştirildiği etkili bir yönetim aracıdır. Kalitenin Evi, ürün spesifikasyonlarının belirlenmesini ve imalat aşaması da dahil olmak üzere daha ileri ürün geliştirme aşamalarının, müşteri beklentileri vasıtasıyla yönlendirilip yürütülmesini sağlar. Her ne kadar ilk uygulamalar yeni ürün geliştirme alanında olmuşsa da ayrıntılı tüketici beklentilerinin belirlenip imalat süreçleriyle ilişkilendirilmesinin gerekli olduğu her alanda katkısı olacaktır.

Kalitenin Evi’nin,

l Müşteri istek ve ihtiyaçlarının tatmini,

l Çalışanların doğru yönde ve beraber düşünmelerini sağlama.

Amaçlarının yanında öteki avantaj ve yararları;

l Daha kısa ürün geliştirme süresi

l Üründe daha az değişiklik

l Daha düşük pazara giriş maliyeti

l Daha yüksek ürün imal edilebilirliği

l Daha sonraki faaliyetler için oluşan bilgi birikimi olarak sayılabilir.

Araştırmamızda pamuk ipliği üretimi yapan bir işletme için kalitenin evi matrisi oluşturulmuş, üretilen ipliğin müşteri ihtiyaçlarını karşılama derecesi rakip ürünlerle kıyaslanarak, iyileştirme gerektiren özellikler belirlenmiş; müşteri ihtiyaçlarının karşılanması için en önemli teknik özellikler sırasıyla ortaya konulmuştur.

Yrd. Doç. Dr. Nilgün Özdil, Ege Üniversitesi Tekbtil Mühendisliği Öğretim Üyesi olarak görev yapmaktadır.

E-posta: nozdil@textil.ege.edu.tr

Kaynakça:

[1] Acar Nesime, Verimlilik Dergisi Toplam Kalite, MPM Yayını, 1995.

[2] Bestefield H. Dale, Total Quality Management, 443p, 1995.

[3] Cohen, Lou, Quality Function Deployment: How to make QFD work for you, Engineering Process Improvement Series,1995.

[4] Hauser R. John., Clausing D., "The House Of

Quality", Harvard Business Review, May June,

p 63-73,1988.

[5] Mehda V. Pradip, An introduction to Quality

Control for the Apparel Industry, ASQC Quality Press, 1992.

[6] Rosenan Milton D., "Managing the Development of New Products",Vol 1.,New York: Van Nostrand, Reinhold, 1993.

[7] Yenginol F., Özer S. Pınar, 8. Ulusal Kalite Kongresi Bildirileri, 1999.